Marek Biszczanik<\/p>\n\n\n\n
Uniwersytet Zielonog\u00f3rski<\/p>\n\n\n\n
W roku 1922 w mie\u015bcie Gr\u00fcnberg in Schlesien (obecnie Zielona G\u00f3ra), dla uczczenia 700-lecia istnienia miasta, wydano monumentaln\u0105, bo licz\u0105c\u0105 a\u017c 1250 stron monografi\u0119-kronik\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 jego historii. Jej autorem by\u0142 Hugo Schmidt, archiwista miejski i tutejszy pedagog. Dopiero po up\u0142ywie 99 lat ukaza\u0142o si\u0119 obszerne, licz\u0105ce ponad 500 stron studium translatoryczno-badawcze po\u015bwi\u0119cone analizie pierwszej cz\u0119\u015bci monografii. W proponowanym wyst\u0105pieniu om\u00f3wione zostan\u0105 g\u0142\u00f3wne problemy i osi\u0105gni\u0119cia tej w\u0142a\u015bnie pracy o interdyscyplinarnym charakterze historiograficzno-lingwistycznym. W prezentacji wyja\u015bnione zostan\u0105 zar\u00f3wno przyczyny, dla kt\u00f3rych przez ca\u0142y okres powojenny nie powsta\u0142o studium tego rodzaju, jak r\u00f3wnie\u017c metody, g\u0142\u00f3wne cele i kroki, kt\u00f3re powzi\u0105\u0107 musia\u0142 jego autor. Studium bazuje wprawdzie bezpo\u015brednio na tre\u015bci ksi\u0119gi H. Schmidta (1922), w rzeczy samej jednak jego g\u0142\u0119bia badawcza si\u0119ga o wiele dalej, bo a\u017c do analizu \u017cr\u00f3de\u0142, na kt\u00f3rych Schmidt si\u0119 opiera\u0142. Zielonog\u00f3rski archiwista korzysta\u0142 mianowicie z wielu tekst\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych, kt\u00f3re dzi\u015b nie s\u0105 ju\u017c dost\u0119pne badaczom, gdy\u017c nie przetrwa\u0142y w orygina\u0142ach lub \u2013 b\u0119d\u0105c w wi\u0119kszo\u015bci r\u0119kopisami \u2013 wymagaj\u0105 specjalistycznych kompetencji odczytu i interpretacji dawnych form j\u0119zykowych. Szcz\u0119\u015bliwie jednak \u00f3w Schmidt sam zd\u0105\u017cy\u0142 wykona\u0107 za swego \u017cycia odpis najwa\u017cniejszego ze \u017ar\u00f3de\u0142 \u2013 kroniki z ko\u0144ca XVIII w., pi\u00f3ra Samuela Reichego. Odpis \u00f3w jest jednak niedbale sporz\u0105dzonym r\u0119kopisem, kt\u00f3rego zrozumienie, zw\u0142aszcza na poziomie niuans\u00f3w historyczno-j\u0119zykowych, wymaga specjalnych kompetencji paleograficznych i historyczno-j\u0119zykowych, a wi\u0119c nie jest on z tego powodu de facto mo\u017cliwym do analizy np. przez historyk\u00f3w, kompetencji takich wszak nie posiadaj\u0105cych. G\u0142\u00f3wne walory prezentowanego studium (obejmuj\u0105cego tymczasem zaledwie pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 szerzej zaplanowanego cyklu) le\u017c\u0105 wi\u0119c w nast\u0119puj\u0105cych aspektach: I. Praca jest wprawdzie wysoce interdyscyplinarna; przy zakre\u015blaniu jej koncepcji nale\u017ca\u0142o jednak wypracowa\u0107 pewne innowacyjne ramy metodologiczne, kt\u00f3re zasadniczo wpisuj\u0105 si\u0119 w instrumentarium dzia\u0142ania j\u0119zykoznawcy, jednak pozwalaj\u0105 pod\u0142\u0105czy\u0107 pod nie r\u00f3wnie\u017c materia\u0142 historyczny. II. Praca wymaga\u0142a uwzgl\u0119dnienia metod i specyfiki badawczej licznych subdyscyplin j\u0119zykoznawstwa. Jej interdyscyplinarno\u015b\u0107 rozci\u0105ga si\u0119 nie tylko na histori\u0119 Niemiec (g\u0142\u00f3wnie dawnego Dolnego \u015al\u0105ska), ale tak\u017ce na histori\u0119 j\u0119zyka, paleografi\u0119, teori\u0119 przemian j\u0119zykowych, dialektologi\u0119, relacj\u0119 styku fonetyki i grafemiki, etymologi\u0119 oraz gramatyk\u0119 historyczn\u0105. III. Wszystkie bez wyj\u0105tku teksty zawarte w pierwszej cz\u0119\u015bci monografii H. Schmidta \u2013 nie tylko jego w\u0142asne z roku 1922, ale r\u00f3wnie\u017c cytaty, np. w j\u0119zyku wczesno-nowo-wysoko-niemieckim, zosta\u0142y prze\u0142o\u017cone na j. polski. Wszelkie poczynania translatorskie (zw\u0142aszcza dotycz\u0105ce fragment\u00f3w spisanych w dawniejszych odmianach j\u0119zyka niemieckiego) opatrzono obja\u015bnieniami j\u0119zykoznawczymi i innymi (w zale\u017cno\u015bci od charakteru danego problemu).<\/p>\n\n\n\n
S\u0142owa klucze<\/p>\n\n\n\n
historiografia, historia miasta, r\u0119kopisy<\/p>\n\n\n\n
Bibliografia<\/p>\n\n\n\n
Biszczanik, Marek (2021): Gr\u00fcnberg in Schlesien. J\u0119zykowy obraz dziej\u00f3w miasta w monografii Hugona Schmidta (1922) i jego \u017ar\u00f3d\u0142ach. Studium filologiczne. Cz\u0119\u015b\u0107 1: O j\u0119zyku kronik i dokument\u00f3w do roku 1740. [Studia na j\u0119zykiem niemieckim na Dolnym \u015al\u0105sku \/ Studien zur deutschen Sprache in Niederschlesien]. Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonog\u00f3rskiego. Zielona G\u00f3ra.<\/p>\n\n\n\n
Reiche, Samuel (1918, odpis orygina\u0142u z II po\u0142owy XVIII wieku): Sammlung Chronologischer Nachrichten gr\u00f6\u00dftentheils Gr\u00fcnberg betreffende. Gr\u00fcnberg in Schlesien.<\/p>\n\n\n\n
Schmidt, Hugo (1922): Geschichte der Stadt Gr\u00fcnberg, Schles. Druck und Verlag von W. Levysohn. Gr\u00fcnberg, Schlesien.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Marek Biszczanik Uniwersytet Zielonog\u00f3rski W roku 1922 w mie\u015bcie Gr\u00fcnberg in Schlesien (obecnie Zielona G\u00f3ra), dla uczczenia 700-lecia istnienia miasta,…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1596"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1596"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1596\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1597,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1596\/revisions\/1597"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1596"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}