Katarzyna Wojan<\/p>\n\n\n\n
Uniwersytet Gda\u0144ski, Instytut Skandynawistyki i Fennistyki<\/p>\n\n\n\n
Motto:<\/p>\n\n\n\n
\u201eS\u0142ownik to rodzaj wypowiedzi, to wypowied\u017a leksykograficzna, maj\u0105ca swojego autora-nadawc\u0119 i czytelnika-odbiorc\u0119, mi\u0119dzy kt\u00f3rymi zachodz\u0105 okre\u015blone relacje. S\u0142owniki s\u0105 wytworami maj\u0105cymi swoj\u0105 histori\u0119, s\u0105 dobrami kultury, niemal na r\u00f3wni z dzie\u0142ami literackimi. Bez s\u0142ownik\u00f3w nie istniej\u0105 kultury rozwini\u0119te.\u201d (Jan Wawrzy\u0144czyk, Wst\u0119p, [w:] Wok\u00f3\u0142 300 tysi\u0119cy polskich s\u0142\u00f3w. Wst\u0119p do has\u0142ownikologii. Red. J. Wawrzy\u0144czyk, P. Wierzcho\u0144. Warszawa: Bel Studio, 2017, op. cit. s. 7).<\/p>\n\n\n\n
W referacie zostanie zaprezentowany og\u00f3lny zarys dorobku polskiej leksykografii autorskiej w aspekcie genologii zr\u00f3\u017cnicowanych utwor\u00f3w, a tak\u017ce zostan\u0105 pokr\u00f3tce ukazane jej g\u0142\u00f3wne nurty i tendencje. Podane zostan\u0105 te\u017c wst\u0119pne dane statystyczne dotycz\u0105ce liczby powsta\u0142ych na gruncie polskim opracowa\u0144 leksykograficznych wpisuj\u0105cych si\u0119 w ten dzia\u0142 s\u0142ownikarstwa narodowego na podstawie aktualnie tworzonej autorskiej bibliografii s\u0142ownik\u00f3w obejmuj\u0105cej trzy stulecia, tj. XIX-XX w. (b\u0119d\u0105 to dane analityczne uzyskane przez autork\u0119 wyst\u0105pienia).<\/p>\n\n\n\n
W Polsce leksykografia autorska (inaczej: pisarska) nale\u017cy do rzadziej uprawianych rodzaj\u00f3w tw\u00f3rczo\u015bci s\u0142ownikarskiej. Jak podsumowuje Stanis\u0142aw Gajda, \u201eW polskich syntezach leksykograficznych M. Ba\u0144ki (2001), T. Piotrowskiego (2001) i P. \u017bmigrodzkiego (2003) leksykografii autorskiej nie po\u015bwi\u0119ca si\u0119 zbyt wiele uwagi.\u201d (Gajda 2019, op. cit., s. 440).<\/p>\n\n\n\n
Przegl\u0105daj\u0105c polski dorobek s\u0142ownikarski mo\u017cna stwierdzi\u0107, i\u017c rodzima leksykografia autorska ma ju\u017c pewne tradycje zar\u00f3wno te dotycz\u0105ce wypracowania og\u00f3lnej teorii konstruowania s\u0142ownik\u00f3w idiolekt\u00f3w tw\u00f3rc\u00f3w (pisarzy), jak i samej praktyki leksykografowania, a tak\u017ce \u2013 w mniejszym stopniu \u2013 na gruncie krytyki s\u0142ownikarskiej. Na plan pierwszy wysuwa si\u0119 tu szko\u0142a warszawska. Uczeni skupiaj\u0105 si\u0119 na projektach opracowa\u0144 zwi\u0105zanych z etnolektami pisarzy polskich, teorii bada\u0144 nad idiolektem, ustanowieniem zasadniczych kryteri\u00f3w sposobu rejestracji materia\u0142u faktograficznego itp. Obiektem zainteresowania leksykografii autorskiej jest j\u0119zyk tw\u00f3rcy \u2013 nie tylko pisarzy, poet\u00f3w, ale te\u017c uczonych, w tym s\u0142ownikarzy, filozof\u00f3w, duchownych, publicyst\u00f3w, a nawet os\u00f3b popularnych w mediach.<\/p>\n\n\n\n
Do s\u0142ownik\u00f3w idiolektalnych nale\u017c\u0105 s\u0142owniki rym\u00f3w, leksyki, frazeologii i kolokacji, figur stylistycznych, nazw w\u0142asnych itd. Rzadko przedmiotem om\u00f3wie\u0144 s\u0105 aforystykony i ksi\u0119gi skrzydlatych s\u0142\u00f3w oraz cytat\u00f3w. Jak wynika z analizy, s\u0105 one dominant\u0105 leksykografii autorskiej.<\/p>\n\n\n\n
Do najbardziej znanych polskich dzie\u0142 nale\u017c\u0105: S\u0142ownik j\u0119zyka Adama Mickiewicza, t. 1-11 (1962-1983), S\u0142ownik j\u0119zyka Jana Chryzostoma Paska, t. 1-2 (1965-1973), S\u0142ownik polszczyzny Jana Kochanowskiego, t. 1-5 (Krak\u00f3w 1994-2012), S\u0142ownictwo pism Stefana \u017beromskiego, t. 1-16 (Pozna\u0144 2002-2014), S\u0142ownik schulzowski (Gda\u0144sk 2003); Internetowy s\u0142ownik j\u0119zyka Cypriana Norwida (Warszawa 2009).<\/p>\n\n\n\n
W niniejszym wyst\u0105pieniu proponuje si\u0119 szerokie uj\u0119cie przedmiotu opisu leksykografii autorskiej, a co za tym idzie, wyr\u00f3\u017cnienie zr\u00f3\u017cnicowanych typ\u00f3w opracowa\u0144. W klasyfikacji utwor\u00f3w leksykograficznych wykorzystany zostanie syntetyczno-historyczny podzia\u0142 zaproponowany przez rosyjsk\u0105 badaczk\u0119 \u0141arys\u0119 Szestakow\u0105 (2011), jednak z pewnymi modyfikacjami i uzupe\u0142nieniami.<\/p>\n\n\n\n
W zakresie leksykografii autorskiej proponuje si\u0119 wyr\u00f3\u017cni\u0107 gatunki: leksykograficzne w\u0142a\u015bciwe, mieszane, synkretyczne oraz gatunki pogranicza. Uwzgl\u0119dnia si\u0119 tu r\u00f3\u017cne typy utwor\u00f3w s\u0142ownikowych (w zale\u017cno\u015bci od kryterium cechy i obiektu), takie jak glosy, konkordancje, s\u0142owniki idiolektu, aforystykony, indeksy, s\u0142owniki (listy) frekwencyjne, listy s\u0142\u00f3w, tezaurusy, leksykony, encyklopedie, przewodniki i in.<\/p>\n\n\n\n
Pr\u00f3cz leksykografii jednoj\u0119zycznej analiz\u0105 obj\u0119te zostan\u0105 opracowania z zakresu leksykografii przek\u0142adowej, do kt\u00f3rej zaliczaj\u0105 si\u0119 np. Frazeologia wojennych powie\u015bci Konstantego Simonowa w konfrontacji z polskimi przek\u0142adami Izabelli Daszczy\u0144skiej (S\u0142upsk 1982), Przymiotniki w poezji Iwana Bunina. Studium leksykograficzne Grzegorza Ojcewicza (Szczytno 1996), Polsko-rosyjski s\u0142ownik Lemowych neologizm\u00f3w Moniki Krajewskiej (Toru\u0144 2006), Teoretyczne i praktyczne aspekty przek\u0142adu rosyjsko-polskiego Jana Wawrzy\u0144czyka t. 1-2 (\u0141\u00f3d\u017a 2000-2001), Epitet jako cecha idiolektu pisarza. Studium literaturoznawczo-leksykograficzne o tw\u00f3rczo\u015bci poetyckiej Iwana Bunina Ojcewicz Grzegorza (Katowice 2002) i in., a tak\u017ce opracowania z zakresu komparatystyki, np. Nazewnictwo literackie w utworach Andrzeja Sapkowskiego i Nika Pierumowa Macieja Szelewskiego (Toru\u0144 2003).<\/p>\n\n\n\n
Zbyt ma\u0142o uwagi, jak si\u0119 wydaje, po\u015bwi\u0119ca si\u0119 konkordancjom. W tym zakresie mamy sporo osi\u0105gni\u0119\u0107. Wymieni\u0107 by tylko oryginalne prace: Postacie Nowego Testamentu. S\u0142ownik-konkordancja Piusa Czes\u0142awa Bosaka (Pelplin 1991), Konkordancja do \u201eDzienniczka\u201d \u015bw. Siostry Faustyny (Krak\u00f3w 2001), Tematyczna konkordancja do Koranu Krzysztofa Ko\u015bcielniaka (Krak\u00f3w 2006), Konkordancja do Ksi\u0119gi Syracha Jana Turkiela (S\u0142upsk 2008).<\/p>\n\n\n\n
S\u0142owa klucze<\/p>\n\n\n\n
leksykografia polska, genologia leksykograficzna, leksykografia autorska, aforystykony<\/p>\n\n\n\n
Bibliografia<\/p>\n\n\n\n
1\/ Gajda S., [Rec.:] \u041b\u0430\u0440\u0438\u0441\u0430 \u041b\u0435\u043e\u043d\u0438\u0434\u043e\u0432\u043d\u0430 \u0428\u0435\u0441\u0442\u0430\u043a\u043e\u0432\u0430, \u0420\u0443\u0441\u0441\u043a\u0430\u044f \u0430\u0432\u0442\u043e\u0440\u0441\u043a\u0430\u044f \u043b\u0435\u043ac\u0438\u043a\u043e\u0433\u0440\u0430\u0444\u0438\u044f. \u0422\u0435\u043e\u0440\u0438\u044f, \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f, \u0441\u043e\u0432\u0440\u0435\u043c\u0435\u043d\u043d\u043e\u0441\u0442\u044c, \u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430: \u042f\u0437\u044b\u043a\u0438 \u0441\u043b\u0430\u0432\u044f\u043d\u0441\u043a\u0438\u0445 \u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440, 2011, 464 c., \u201eStylistyka\u201d 2019, t. 24, s. 449-455.<\/p>\n\n\n\n
2\/ Korpysz T., S\u0142owniki j\u0119zyka autor\u00f3w jako typ opracowa\u0144 leksykograficznych, \u201ePoradnik J\u0119zykowy\u201d 2010, nr 4, s. 51-72.<\/p>\n\n\n\n
3\/ Koz\u0142owska A., Miejsce bada\u0144 nad idiolektem w obr\u0119bie j\u0119zykoznawstwa, \u201ePozna\u0144skie Spotkania J\u0119zykoznawcze\u201d 2015, t. 30, s. 71-83.<\/p>\n\n\n\n
4\/ Koz\u0142owska A., \u0179r\u00f3d\u0142a w badaniach idiolekt\u00f3w, \u201eBPTJ\u201d 2018, t. 74, s. 191-204.<\/p>\n\n\n\n
5\/ Wok\u00f3\u0142 300 tysi\u0119cy polskich s\u0142\u00f3w. Wst\u0119p do has\u0142ownikologii. Red. J. Wawrzy\u0144czyk, P. Wierzcho\u0144. Warszawa: Bel Studio, 2017.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Katarzyna Wojan Uniwersytet Gda\u0144ski, Instytut Skandynawistyki i Fennistyki Motto: \u201eS\u0142ownik to rodzaj wypowiedzi, to wypowied\u017a leksykograficzna, maj\u0105ca swojego autora-nadawc\u0119 i…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1582"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1582"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1582\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1583,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1582\/revisions\/1583"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1582"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}