Kazimierz A. Sroka<\/p>\n\n\n\n
Uniwersytet Gda\u0144ski<\/p>\n\n\n\n
jest wynikiem bada\u0144, w kt\u00f3rych analizowanym materia\u0142em j\u0119zykowym by\u0142y teksty Pisma \u015bw. Nowego Testamentu, w tym pierwotny tekst grecki, jego t\u0142umaczenie na \u0142acin\u0119 (Wulgata) oraz t\u0142umaczenia z \u0142aciny lub greki na inne j\u0119zyki, jak te\u017c t\u0142umaczenia z tych\u017ce t\u0142umacze\u0144 na kolejne j\u0119zyki. Autor opublikowa\u0142 w tym zakresie (blisko) dwadzie\u015bcia prac; niekt\u00f3re z nich podano w za\u0142\u0105czeniu do niniejszego abstraktu, a wszystkie podane b\u0119d\u0105 w rozdawce (ang. handout). Zaplanowana wypowied\u017a dotyczy\u0107 b\u0119dzie zasadniczo trzech spraw: (1) znaczenia tekst\u00f3w Pisma \u015bw. dla bada\u0144 j\u0119zykoznawczych, w tym bada\u0144 por\u00f3wnawczych i translatorycznych, (2) zmieniaj\u0105cego si\u0119 z up\u0142ywem czasu podej\u015bcia do t\u0142umaczenia Pisma \u015bw., co skutkowa\u0142o zmieniaj\u0105cymi si\u0119 sposobami t\u0142umaczenia, oraz (3) opisu por\u00f3wnawczego wybranych zjawisk gramatycznych przy wykorzystaniu odpowiadaj\u0105cych sobie fragment\u00f3w Biblii w r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach. Sprawy te s\u0105 jednak mi\u0119dzy sob\u0105 mocno powi\u0105zane i rozpatrywanie kt\u00f3rejkolwiek z nich zaz\u0119bia si\u0119 z rozpatrywaniem jednej lub dw\u00f3ch pozosta\u0142ych.<\/p>\n\n\n\n
Ad (1). Je\u017celi chodzi o teksty Biblii, to z j\u0119zykoznawczego punktu widzenia trzeba podchodzi\u0107 do nich po prostu jak do ka\u017cdego materia\u0142u j\u0119zykowego, kt\u00f3ry jest przedmiotem bada\u0144. Nale\u017cy jednak uwzgl\u0119dni\u0107 tak\u017ce ich specyfik\u0119, polegaj\u0105c\u0105 na tym, \u017ce podawane s\u0105 odbiorcom jako nienaruszalne s\u0142owo Bo\u017ce i za takie przez wierz\u0105cych s\u0105 uwa\u017cane. Nienaruszalno\u015b\u0107 dotyczy ich brzmienia w j\u0119zykach oryginalnych oraz w dalszych przekazach w postaci przek\u0142ad\u00f3w na inne j\u0119zyki. Obejmuje ona przede wszystkim niezmienno\u015b\u0107 tre\u015bci, czyli znacze\u0144 poszczeg\u00f3lnych fragment\u00f3w tekstu, ale \u2012 przynajmniej we wcze\u015bniejszym okresie t\u0142umacze\u0144 \u2012 tak\u017ce niezmienno\u015b\u0107 formy. Mia\u0142o to ogromny wp\u0142yw na sposoby t\u0142umaczenia Biblii (zob. ni\u017cej, Ad (2)). Jednocze\u015bnie fakt ten jest dla por\u00f3wnawczych bada\u0144 j\u0119zykoznawczych, uwzgl\u0119dniaj\u0105cych teksty Biblii, niezwykle cenny, gdy\u017c w por\u00f3wnywanych fragmentach tekstowych w poszczeg\u00f3lnych wersjach j\u0119zykowych jest przynajmniej jeden element wsp\u00f3lny i sta\u0142y, jakim jest znaczenie i mo\u017cna skoncentrowa\u0107 si\u0119 na sposobach jego wyra\u017cania, na przyk\u0142ad na podobie\u0144stwach i r\u00f3\u017cnicach w zakresie stosowanych konstrukcji gramatycznych.<\/p>\n\n\n\n
Ad (2). Troska o wierno\u015b\u0107 co do tre\u015bci\/znaczenia towarzyszy\u0142a przek\u0142adom Pisma \u015bw. zawsze. Ewolucji natomiast podlega\u0142 spos\u00f3b t\u0142umaczenia. We wcze\u015bniejszym okresie uwa\u017cano, \u017ce integralnym i istotnym elementem s\u0142owa Bo\u017cego jest nie tylko jego tre\u015b\u0107, lecz tak\u017ce forma. Wynika\u0142o st\u0105d, \u017ce przek\u0142ad, aby nie dopu\u015bci\u0107 do zniekszta\u0142cenia s\u0142owa Bo\u017cego, powinien by\u0107 wierny orygina\u0142owi w obu tych aspektach, czyli by\u0107 przek\u0142adem s\u0142owo za s\u0142owo i \u2012 przynajmniej, jak na to pozwala\u0142 j\u0119zyk docelowy \u2012 konstrukcja gramatyczna za konstrukcj\u0119 gramatyczn\u0105, bez stosowania zmian. W XX wieku obserwujemy odchodzenie od tej zasady i przesuwanie punktu ci\u0119\u017cko\u015bci w kierunku wierno\u015bci pragmatycznej przek\u0142adu i jego komunikatywno\u015bci, czyli zrozumia\u0142o\u015bci dla odbiorcy. Przyk\u0142adem jest tu przek\u0142ad typu eksplikacyjnego, jaki reprezentuje The New English Bible (1961\/1970, zob. Sroka 2000: 261\u2012263) oraz Biblia Warszawsko-Praska w t\u0142umaczeniu ks. K. Romaniuka, kt\u00f3ry, jak pisze, \u201ezrezygnowa\u0142 ze zbyt daleko posuni\u0119tej dos\u0142owno\u015bci przek\u0142adu na rzecz jego zrozumia\u0142o\u015bci\u201d (zob. Matuszczyk 2000: 236 oraz passim).<\/p>\n\n\n\n
Ad (3). Autor u korzysta\u0142 z tekst\u00f3w Nowego Testamentu mi\u0119dzy innymi w zwi\u0105zku z badaniami dotycz\u0105cymi (1) gramatycznej kategorii okre\u015blono\u015bci w aspektach: teoretycznym, szczeg\u00f3\u0142owo-opisowym i por\u00f3wnawczym oraz (2) jednego z zagadnie\u0144 morfosyntaktycznych, a mianowicie zale\u017cno\u015bci pomi\u0119dzy form\u0105 czasownika a ukrytym dope\u0142nieniem bli\u017cszym, w j\u0119zyku w\u0119gierskim. Wyniki tych bada\u0144 by\u0142y publikowane w szeregu artyku\u0142ach w j\u0119zykach: polskim lub angielskim. Ramy czasowe nie pozwol\u0105 nawet na kr\u00f3tkie przedstawienie tre\u015bci ka\u017cdego z tych artyku\u0142\u00f3w (zw\u0142aszcza z elementami egzemplifikacji). Aby zatem ukaza\u0107 przyk\u0142ad zastosowania analizy j\u0119zykoznawczej do tekstu Biblii, autor ograniczy si\u0119 do naszkicowania tylko niekt\u00f3rych z uzyskanych przez siebie wynik\u00f3w. Do nich nale\u017cy na przyk\u0142ad odzwierciedlenie przej\u015bcia od politeizmu do monoteizmu w u\u017cyciu przedimka okre\u015blonego \u1f41 z wyrazem \u03b8\u03b5\u1f78\u03c2 \u2018b\u00f3g\/B\u00f3g\u2019 w tekstach greckich (zob. Sroka m.in. 2006).<\/p>\n\n\n\n
W ko\u0144cowych wnioskach autor podkre\u015bli wielkie znaczenie tekst\u00f3w Biblii jako przedmiotu r\u00f3\u017cnorodnych bada\u0144 j\u0119zykoznawczych, w tym szczeg\u00f3lnie bada\u0144 dotycz\u0105cych zagadnie\u0144 por\u00f3wnawczych (systemowych i diachronicznych), jak te\u017c kontakt\u00f3w j\u0119zykowych i translatoryki.<\/p>\n\n\n\n
S\u0142owa klucze
Teksty Biblii, przek\u0142ad, j\u0119zykoznawstwo por\u00f3wnawcze, kategoria gramatyczna (w tym: okre\u015blono\u015b\u0107), konstrukcja gramatyczna<\/p>\n\n\n\n
Bibliografia<\/p>\n\n\n\n
Lewaszkiewicz, Tadeusz (2017): Przek\u0142ady biblijne na s\u0142owia\u0144skie mikroj\u0119zyki literackie, J\u0119zyk. Religia. To\u017csamo\u015b\u0107 1 (15): 145\u2012162.<\/p>\n\n\n\n
Matuszczyk, Bo\u017cena (2000): Wierno\u015b\u0107 czy zrozumia\u0142o\u015b\u0107? Kazimierza Romaniuka t\u0142umaczenie Biblii w \u015bwietle tradycji polskich przek\u0142ad\u00f3w Pisma \u015bwi\u0119tego, [w:] Wojciech Kubi\u0144ski, Olga Kubi\u0144ska, Tadeusz Z. Wola\u0144ski (red.), Przek\u0142adaj\u0105c nieprzek\u0142adalne. Materia\u0142y z I Mi\u0119dzynarodowej Konferencji Translatorycznej. Gda\u0144sk \u2013 Elbl\u0105g, Gda\u0144sk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gda\u0144skiego, 233\u2012241.<\/p>\n\n\n\n
Sroka, Kazimierz A. (1995): \u015aladami kaszubskich t\u0142umacze\u0144 Biblii, [w:] Jerzy Treder (red.) Nazwy i dialekty Pomorza dawniej i dzi\u015b, Gda\u0144sk: Wydawnictwo Gda\u0144skie, 101\u2013127.<\/p>\n\n\n\n
Sroka, Kazimierz A. (2000): Problems in Bible translation, [w:] Wojciech Kubi\u0144ski, Olga Kubi\u0144ska, Tadeusz Z. Wola\u0144ski (red.), Przek\u0142adaj\u0105c nieprzek\u0142adalne. Materia\u0142y z I Mi\u0119dzynarodowej Konferencji Translatorycznej. Gda\u0144sk \u2013 Elbl\u0105g, Gda\u0144sk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gda\u0144skiego, 249\u2013282.<\/p>\n\n\n\n
Sroka, Kazimierz A. (2006): Od politeizmu do monoteizmu \u2013 proces kognitywny i jego manifestacja w j\u0119zykach, [w:] Olga Soko\u0142owska, Danuta Stanulewicz (red.), J\u0119zykoznawstwo kognitywne III. Kognitywizm w \u015bwietle innych teorii Gda\u0144sk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gda\u0144skiego, 293\u2013341.<\/p>\n\n\n\n
Sroka, Kazimierz A. (2015): Language change or only different methods of translation: Overt pronominal vs. covert direct object in Bible translation into Hungarian in different epochs, [w:] J\u00f3zsef T\u00f3th (ed.), Die Sprache und ihre Wissenschaft zwischen Tradition und innovation. Akten des 45. Linguistischen Kolloquiums in Veszpr\u00e9m 2010. \/ Language and its Study between Tradition and Innovation. Proceedings of the 45th Linguistics Colloquium, Veszpr\u00e9m 2010. Frankfurt am Main: Peter Lang, 401\u2013420.<\/p>\n\n\n\n
Sroka, Kazimierz A. (2019): Kontakt j\u0119zykowy w t\u0142umaczeniu. Pocz\u0105tkowy etap rozwoju przedimka okre\u015blonego w \u015bwietle gockiego przek\u0142adu Biblii, Biuletyn Polskiego Towarzystwa J\u0119zykoznawczego 75: 141\u2013163.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kazimierz A. Sroka Uniwersytet Gda\u0144ski jest wynikiem bada\u0144, w kt\u00f3rych analizowanym materia\u0142em j\u0119zykowym by\u0142y teksty Pisma \u015bw. Nowego Testamentu, w…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1559"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1559"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1559\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1560,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1559\/revisions\/1560"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1559"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}