Dorota Rojszczak-Robi\u0144ska<\/p>\n\n\n\n
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza<\/p>\n\n\n\n
Kilka lat temu rozpocz\u0119to konfrontacj\u0119 utartych schemat\u00f3w my\u015blenia o staropolskich apokryfach (i staropolskich tekstach w og\u00f3le) z aktualnym stanem bada\u0144 j\u0119zykoznawczych. W artykule Kanon wiedzy o Rozmy\u015blaniu przemyskim wsp\u00f3lnie z Tomaszem Mik\u0105 zastanawiali\u015bmy si\u0119 nad tym, jak pewne schematy my\u015blenia o Rozmy\u015blaniu przemyskim, powtarzane s\u0105 wci\u0105\u017c w naukowych i popularno-naukowych kompendiach o najwi\u0119kszym zasi\u0119gu, w tym kszta\u0142tuj\u0105cych obraz j\u0119zyka tego zabytku w\u015br\u00f3d badaczy i student\u00f3w kierunk\u00f3w humanistycznych. Wskazywali\u015bmy na to, \u017ce w kanonicznym obrazie Rozmy\u015blania przemyskiego utrwali\u0142y si\u0119 dwa przekonania:<\/p>\n\n\n\n
1. Rozmy\u015blanie przemyskie jest tekstem o niskiej warto\u015bci artystycznej. Cechuje si\u0119 prostym, potocznym j\u0119zykiem przede wszystkim w warstwie s\u0142ownictwa. Ma nieprecyzyjn\u0105 i pogmatwan\u0105 sk\u0142adni\u0119.<\/p>\n\n\n\n
2. Tekst powsta\u0142 przez sk\u0142adanie gotowych element\u00f3w bez ich przekszta\u0142cania. Jest wi\u0119c kompletn\u0105 \u201esumm\u0105 wszystkiego\u201d, b\u0119d\u0105c\u0105 efektem mechanicznego \u0142\u0105czenia (kompilacji).<\/p>\n\n\n\n
Oba s\u0105 niezgodne z aktualnym stanem wiedzy o tym zabytku.<\/p>\n\n\n\n
W ostatnich latach w wielu pracach, g\u0142\u00f3wnie j\u0119zykoznawczych, wskazywano, \u017ce jest inaczej, \u017ce w wypadku apokryf\u00f3w mamy do czynienia z tekstami w pe\u0142ni dojrza\u0142ymi i \u015bwiadomymi. Wniosk\u00f3w tych jednak nie nie uwzgl\u0119dniono w leksykonach i podr\u0119cznikach. Kanon pozostaje niezmienny, a rola historyk\u00f3w j\u0119zyka w procesie interpretacji tekst\u00f3w literackich bywa sprowadzana cz\u0119sto do \u2013 docenianej oczywi\u015bcie \u2013 kwestii zrozumienia i wydania tekstu i opatrzenia go komentarzem j\u0119zykowym. Te same tezy s\u0105 powielane, a ko\u0142o si\u0119 zamyka, bo i niekt\u00f3rzy j\u0119zykoznawcy przyjmuj\u0105 opinie litreturoznawc\u00f3w i na ich podstawie klasyfikuj\u0105 apokryfy do okre\u015blonej grupy (przyk\u0142adowo: Aleksander Wilko\u0144 umieszcza \u201eRozmy\u015blanie przemyskie\u201d \u201ew kr\u0119gu stylu radosnego i pi\u0119knego\u201d [2004: 106-140]). Tak\u017ce w badaniach przedstawicieli innych dyscyplin (np. teologii, zob. Rybicki 2009) wida\u0107 korzystanie z ustalonego obrazu tej grupy tekst\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W referacie chcia\u0142abym poruszy\u0107 kilka zagadnie\u0144. Od czterech lat kieruj\u0119 interdyscyplinarnym zepo\u0142em, kt\u00f3rego zadaniem jest wszechstronna analiza staropolskich narracji biblijno-apokryficznych. W trakcie bada\u0144 zaobserwowali\u015bmy wiele miejsc, w kt\u00f3rych uwzgl\u0119dnienie osi\u0105gni\u0119\u0107 innej dyscypliny doprowadzi\u0142o do podwa\u017cenia powielanych w podr\u0119cznikach tez na temat \u015bredniowiecznej polskoj\u0119zycznej literatury i j\u0119zyka staropolskiego. Zajm\u0119 si\u0119 m.in. tematem wielowarstwowo\u015bci \u017ar\u00f3d\u0142owej staropolskich tekst\u00f3w, ich wewn\u0119trznym zr\u00f3\u017cnicowaniem stylistycznym i gatunkowym, problemem przek\u0142adu i jego podstawy czy relacji mi\u0119dzy zachowanymi tekstami (jak powielana teza o pokrewie\u0144stwie staropolskich apokryf\u00f3w), a tak\u017ce \u015bwiadomo\u015bci teologicznej ich anonimowych autor\u00f3w czy kopist\u00f3w. Badania swoje opieram na grupie dziewieciu apokryf\u00f3w Nowego Testamentu, dost\u0119pnych na stronie apocrypha.amu.edu.pl.<\/p>\n\n\n\n
S\u0142owa klucze<\/p>\n\n\n\n
apokryfy, historia j\u0119zyka, stylistyka, wielowarstwowo\u015b\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142owa, staropolszczyzna<\/p>\n\n\n\n
Bibliografia<\/p>\n\n\n\n
A. Br\u00fcckner Aleksander, 1903, Literatura religijna w Polsce \u015bredniowiecznej, t. 2: Pismo \u015awi\u0119te i apokryfy, Warszawa.<\/p>\n\n\n\n
Z. Kr\u0105\u017cy\u0144ska, 1995, Warstwy stylistyczne \u201eRozmy\u015blania przemyskiego\u201d, w: J\u0119zyk polski \u2013 historia i wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 , red. Z. Kr\u0105\u017cy\u0144ska, Z. Zag\u00f3rski, Pozna\u0144, s. 45\u201352.<\/p>\n\n\n\n
T. Mika, 2013, Genetyczna wielowarstwowo\u015b\u0107 i z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 tekst\u00f3w staropolskich a ich badania historycznoj\u0119zykowe. Rekonesans, \u201eBiuletyn Polskiego Towarzystwa J\u0119zykoznawczego\u201d, t. 68, s. 131-145.<\/p>\n\n\n\n
D. Rojszczak-Robi\u0144ska, 2014, Teologia w s\u0142u\u017cbie j\u0119zykoznawstwa. Nowe perspektywy w badaniach nad najstarszymi polskimi tekstami, \u201eLingVaria\u201d, nr 2, s. 115\u2013122.<\/p>\n\n\n\n
Rozmy\u015blanie przemyskie : \u015bwiadectwo \u015bredniowiecznej kultury religijnej, red. Jerzy Bartmi\u0144ski, Artur Timofiejew, Przemy\u015bl 2016.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Dorota Rojszczak-Robi\u0144ska Uniwersytet im. Adama Mickiewicza Kilka lat temu rozpocz\u0119to konfrontacj\u0119 utartych schemat\u00f3w my\u015blenia o staropolskich apokryfach (i staropolskich tekstach…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1530"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1530"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1530\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1531,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1530\/revisions\/1531"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1530"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}