Wojciech Kuska<\/p>\n\n\n\n
Akademia im. Jakuba z Parady\u017ca w Gorzowie Wielkopolskim<\/p>\n\n\n\n
Na gruncie polszczyzny szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 analiz\u0119 znaczenia barw i ich kulturowej percepcji stworzy\u0142 Ryszard Tokarski (Semantyka barw we wsp\u00f3\u0142czesnej polszczy\u017anie, Lublin 2004). Uczony zauwa\u017cy\u0142, i\u017c \u201eSemantyczny obraz barw w polszczy\u017anie wsp\u00f3\u0142czesnej odtwarzany jest na podstawie utrwalonych w j\u0119zyku og\u00f3lnym derywat\u00f3w semantycznych i s\u0142owotw\u00f3rczych, frazeologizm\u00f3w, przys\u0142\u00f3w itp. a wi\u0119c wszystkich tych fakt\u00f3w leksykalnych, kt\u00f3re zwyczajowo stanowi\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142o wnioskowania o znaczeniowych cechach s\u0142owa\u201d (tam\u017ce, s. 9). Przyjmuj\u0105c t\u0119 tez\u0119, rozwini\u0119t\u0105 i popart\u0105 przez autora w obszernej interpretacji fakt\u00f3w j\u0119zykowych, przyjrzymy si\u0119 recepcji bieli i czerni (oraz pochodnych wariant\u00f3w szaro\u015bci) w powie\u015bci Wies\u0142awa My\u015bliwskiego Widnokr\u0105g.<\/p>\n\n\n\n
Najobszerniejszy zbi\u00f3r barwnych odcieni przynale\u017cny jest achromatycznej bieli, za\u015b u\u017cycie barwnych komponent\u00f3w nast\u0119puje w drodze:<\/p>\n\n\n\n
1. bezpo\u015bredniego cechowania desygnatu<\/p>\n\n\n\n
a) jako samodzielny element okre\u015blaj\u0105cy, np.: by\u0142a w tej samej bia\u0142ej sukni (316); bia\u0142ego skrawka swojej piersi (599);<\/p>\n\n\n\n
b) jako atrybut wsp\u00f3\u0142cechuj\u0105cy, np.: Wybra\u0142em granatowe z bia\u0142ymi pasami po bokach i bia\u0142\u0105 mew\u0105 w locie na lewej nogawce (589);<\/p>\n\n\n\n
2. odwo\u0142ania do referencji prototypowych<\/p>\n\n\n\n
a) \u015bwietlnych, np.: G\u0142ow\u0119 te\u017c mia\u0142a ca\u0142\u0105 w biel upi\u0119t\u0105, (\u2026) wydawa\u0142a si\u0119 jakby smug\u0105 tej \u015bwietlisto\u015bci, zw\u0142aszcza \u017ce sp\u0142ywa\u0142 z niej daleko poza sukni\u0119, ci\u0105gn\u0105c si\u0119 po czerwonym dywanie, taki sam \u015bwietlisty, bia\u0142y welon (316);<\/p>\n\n\n\n
b) innych: mg\u0142a by\u0142a g\u0119sta jak mleczna \u015bciana (334).<\/p>\n\n\n\n
W Widnokr\u0119gu du\u017co skromniej reprezentowana jest czer\u0144, kt\u00f3ra w analizowanym materiale j\u0119zykowym najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje w formie:<\/p>\n\n\n\n
1. epitetycznego sk\u0142adnika konstrukcji werbalnych<\/p>\n\n\n\n
a) samodzielnego komponentu okre\u015blaj\u0105cego, np.: zmniejszyli si\u0119 do czarnych kropek (309); w ko\u015bcielnym p\u00f3\u0142mroku by\u0142y tylko czarne (507);<\/p>\n\n\n\n
b) atrybutu wsp\u00f3\u0142cechuj\u0105cego, np.: Mia\u0142am \u015bliczn\u0105 sukni\u0119. Niebiesk\u0105 i takie czarne mazy (355);<\/p>\n\n\n\n
2. prototypowego ekwiwalentu ciemno\u015bci b\u0119d\u0105cej konstytutywnym wyk\u0142adnikiem:<\/p>\n\n\n\n
a) nocy: \u017cwir szkolnego dziedzi\u0144ca mia\u0142em pod r\u0119kami i ciemn\u0105 noc wok\u00f3\u0142 (485);<\/p>\n\n\n\n
b) grobu: w mogile ciemnej \u015bpij na wieki (524);<\/p>\n\n\n\n
Incydentalnie pole znaczeniowe barwy czarnej pokrywa si\u0119 z archetypicznym postrzeganiem upierzenia kruka, np. zawsze taki sam kruczy, \u017ceby cho\u0107 nitka siwizny (537), oraz poprzez zastosowanie kynologicznego zoonimu Kruczek, np.: Dla mnie by\u0142 Kruczek \u015bwiat\u0142em w ciemno\u015bciach (149).<\/p>\n\n\n\n
Analizie zostanie poddana r\u00f3wnie\u017c gama szaro\u015bci, b\u0119d\u0105cej wynikiem kontaminacji bieli i czerni o r\u00f3\u017cnym nat\u0119\u017ceniu, najcz\u0119\u015bciej realizuj\u0105cych si\u0119 poprzez:<\/p>\n\n\n\n
1. u\u017cycie epitetu barwnego: Popatrz, tu ziele\u0144sze, (\u2026) a tam szare (417) \u2013 o barwach p\u00f3l; za szary i w krat\u0119 (447) \u2013 o krawacie; szaro\u015b\u0107 wype\u0142nia\u0142a t\u0119 g\u00f3r\u0119 ciszy (291);<\/p>\n\n\n\n
2. odno\u015bniki prototypowe realizuj\u0105ce si\u0119 w postaci odwo\u0142a\u0144 do:<\/p>\n\n\n\n
a) metali: np.: polewa\u0142a po zmarszczonej, srebrz\u0105cej si\u0119 powierzchni (599);<\/p>\n\n\n\n
b) sk\u00f3ry i w\u0142os\u00f3w: czemu\u017c taki bledziutki (317); albinos (167);; siwe w\u0142osy zaczynaj\u0105 ci ju\u017c wschodzi\u0107 na skroniach (457);<\/p>\n\n\n\n
c) efekt\u00f3w \u015bwietlnych: w wyci\u0119tych w szpic oknach zalega\u0142a szaro\u015b\u0107 zamiast \u015bwiat\u0142a (290);<\/p>\n\n\n\n
d) recepcji desygnat\u00f3w: jakby z lekka przydymione (291); wisia\u0142y poczernia\u0142e obrazy (290).<\/p>\n\n\n\n
Artyku\u0142 zostanie wzbogacony o zarys kulturowych kontekst\u00f3w bieli i czerni oraz ich wyst\u0119powania w paremiologii i frazeologii.<\/p>\n\n\n\n
S\u0142owa klucze<\/p>\n\n\n\n
Semantyka barw, biel, czer\u0144, barwy achromatyczne<\/p>\n\n\n\n
Bibliografia<\/p>\n\n\n\n
W. My\u015bliwski, Widnokr\u0105g, Krak\u00f3w 2007.<\/p>\n\n\n\n
R. Tokarski, Semantyka barw we ws\u00f3\u0142czesnej polszczy\u017anie, Lublin 2004.<\/p>\n\n\n\n
E. Skorupska-Raczy\u0144ska, Barwy w j\u0119zykowej kreacji ojca w powie\u015bciach nadnieme\u0144skich Elizy Orzeszkowej, \u201eStudia J\u0119zykoznawcze\u201d 13\/2014.<\/p>\n\n\n\n
S. Popek, Barwy i psychika, Lublin 2008.<\/p>\n\n\n\n
J. Gage, Kolor i kultura, Krak\u00f3w 2005.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Wojciech Kuska Akademia im. Jakuba z Parady\u017ca w Gorzowie Wielkopolskim Na gruncie polszczyzny szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 analiz\u0119 znaczenia barw i ich kulturowej…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1477"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1477"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1477\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1478,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1477\/revisions\/1478"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1477"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}