Michai\u0142 Kotin<\/p>\n\n\n\n
Uniwersytet Zielonog\u00f3rski<\/p>\n\n\n\n
Poj\u0119cie perspektywy stosowane przede wszystkim we wsp\u00f3\u0142czesnym j\u0119zykoznawstwie kognitywnym obejmuje ca\u0142y szereg cech specyficznych, relewantnych r\u00f3wnie\u017c w badaniach nad teksem literackim, przede wszystkim w narratologii. Chodzi tu o j\u0119zykowe \u015brodki wyra\u017cania punktu widzenia narratora lub obserwatora, zmian\u0119 punktu widzenia w przestrzeni, czasie oraz w sferze epistemicznej (subiektywna ocena stanu wiedzy oraz tzw. wzajemne weryfikowanie wiedzy uczestnik\u00f3w opowiadania lub dialogu). W pracach Karla B\u00fchlera omawiane problemy rozpatrywane s\u0105 w terminologii deiksy (Deixis) w zale\u017cno\u015bci od pozycji hic-et-nunc Origo wypowiedzi. W \u015bcis\u0142ym zwi\u0105zku z tym modelem znajduje si\u0119 poj\u0119cie dystansu, czyli opozycji mi\u0119dzy inkluzywn\u0105 a ekskluzywn\u0105 przestrzeni\u0105 z punktu widzenia Origo. W p\u00f3\u017aniejszych pracach autorstwa Langackera, Cantralla, Mitchella i in. rozpatrywane s\u0105 aspekty dyskursywnej funkcji deiksy oraz jej specyfiki w tekstach literackich, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem semiotycznych mechanizm\u00f3w perspektywizacji. W centrum uwagi u znajduje si\u0119 problem o charakterze podstawowym, a mianowicie, czy perspektywizacja to procedura o charakterze wzajemnie wykluczaj\u0105cym (czyli perspektywa A vs. perspektywa B), czy te\u017c operacja inkluzywna o charakterze hierarchicznym (tj. multiperspektywistycznym). Za S. Zeman (2018) wyodr\u0119bniamy trzy zasady perspektywizacji, a mianowicie: (1) zasada analogii przy kodowaniu perspektywy w ontogenezie (akwizycji j\u0119zykowej) w procesie (inter)subiektywizacji i przy stworzeniu tekstu narracyjnego; (2) zasada \u201ekonstelacji tryangularnej\u201d, czyli postulowanie nast\u0119puj\u0105cych pozycji: przedmiotu obserwacji, obserwatora przedmiotu oraz obserwatora relacji mi\u0119dzy pierwszym a drugim oraz (3) zasada architektury hierarchicznej, czyli hierarchicznie wy\u017cszej pozycji obserwatora relacji w odniesieniu do hierarchicznie ni\u017cszych pozycji przedmiotu obserwacji i obserwatora tego\u017c przedmiotu.<\/p>\n\n\n\n
Narracja jest zatem z definicji podw\u00f3jn\u0105 sytuacj\u0105 kontekstualn\u0105 z wieloma perspektywami dyskursywnymi, a mianowicie: Autor \u2013 Narrator \u2013 Posta\u0107. Jest to obszar wsp\u00f3lnych bada\u0144 nad tekstem literackim literaturoznawc\u00f3w (por. Genette, Stanzel i in.) i j\u0119zykoznawc\u00f3w (Diewald, Leiss, Zeman i in.).<\/p>\n\n\n\n
Nast\u0119pnym w\u0105tkiem jest w\u0105tek historyczny, a mianowicie analiza diachronicznego wymiaru perspektywy, tj. rozwoju wzor\u00f3w narracyjnych i \u015brodk\u00f3w ich j\u0119zykowego kodowania. Skupi\u0119 si\u0119 tu na zjawisku ewidencyjno\u015bci, czyli hierarchii wiedzy autora tekstu w por\u00f3wnaniu z wiedz\u0105 przekazywan\u0105 autorem jako pochodz\u0105c\u0105 z \u2013 mniej lub wi\u0119cej wiarygodnego \u2013 \u017ar\u00f3d\u0142a. Hipotez\u0105 przewodni\u0105 jest tu stopniowe zmniejszenie wiarygodno\u015bci obcego \u017ar\u00f3d\u0142a w por\u00f3wnaniu z wiedz\u0105 autora narracji w procesie rozwoju pisemnie przekazywanej narracji.<\/p>\n\n\n\n
S\u0142owa klucze<\/p>\n\n\n\n
narracja, perspektywa, dyskurs, deiksa, ewidencyjno\u015b\u0107<\/p>\n\n\n\n
Bibliografia<\/p>\n\n\n\n
B\u00fchler, Karl. 1982. Sprachtheorie – Die Darstellungsfunktion der Sprache, Stuttgart: Fischer 1982 (Nachdruck von 1934).<\/p>\n\n\n\n
Genette, Gerard. 1982. Frontiers of narrative. In: Genette, Gerard (ed.). Figures of Literary Discourse, 127-144. New York: Columbia University Press.<\/p>\n\n\n\n
Zeman, Sonja. 2018. The Perspectival Mind. Grundprinzipien sprachlicher Perspektivierung. M\u00fcnchen: LMU.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Michai\u0142 Kotin Uniwersytet Zielonog\u00f3rski Poj\u0119cie perspektywy stosowane przede wszystkim we wsp\u00f3\u0142czesnym j\u0119zykoznawstwie kognitywnym obejmuje ca\u0142y szereg cech specyficznych, relewantnych r\u00f3wnie\u017c…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1470"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1470"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1470\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1471,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1470\/revisions\/1471"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1470"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}