Ewa Konefa\u0142<\/p>\n\n\n\n
Uniwersytet Gda\u0144ski<\/p>\n\n\n\n
Tekst artystyczny i jego obcoj\u0119zyczna reprezentacja pe\u0142ni w badaniach przek\u0142adoznawczych dwojak\u0105 funkcj\u0119: jako materia\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142owy ilustruj\u0105cy najbardziej typowe problemy pojawiaj\u0105ce si\u0119 w praktyce translatorskiej oraz jako obiekt (przedmiot materialny) refleksji teoretycznej, metodologicznej krytycznej oraz historycznoliterackiej. Zasadniczym celem wyst\u0105pienia b\u0119dzie pokazanie r\u00f3\u017cnorodno\u015bci metodologicznej i przedmiotowej (mam tu na my\u015bli przedmiot formalny, tj. aspekt docieka\u0144 naukowych) bada\u0144 nad przek\u0142adem tekstu artystycznego podejmowanych na gruncie i z wykorzystaniem instrumentarium opisu szeregu subdyscyplin j\u0119zykoznawstwa (w tym jego obszar\u00f3w pogranicznych): stylistyki, lingwistyki tekstu, psycholingwistyki, etnolingwistyki czy j\u0119zykoznawstwa kognitywnego.<\/p>\n\n\n\n
Ten sam byt materialny znajduje si\u0119 w centrum refleksji podejmowanej zar\u00f3wno przez j\u0119zykoznawc\u00f3w, jak i przez literaturoznawc\u00f3w, co czyni badania nad przek\u0142adem artystycznym obszarem wsp\u00f3\u0142czesnego przek\u0142adoznawstwa \u0142\u0105cz\u0105cym opcje j\u0119zykoznawcz\u0105 i literaturoznawcz\u0105, a p\u0142yn\u0105ce z nich wnioski \u2013 pomimo odr\u0119bno\u015bci metodologicznej \u2013 wzgl\u0119dem siebie komplementarnymi. Oba nurty zbli\u017cy\u0142 tzw. zwrot kulturowy w humanistyce ko\u0144ca XX wieku (patrz Lewicki 2017: 40). W trakcie wyst\u0105pienia postaram si\u0119 pokaza\u0107 ich punkty styczne, akcentuj\u0105c jednocze\u015bnie odr\u0119bno\u015b\u0107 przedmiot\u00f3w bada\u0144 nad tekstem artystycznym podejmowanych przez przek\u0142adoznawstwo j\u0119zykoznawcze i zorientowane literaturoznawczo, wi\u0119ksz\u0105 uwag\u0119 koncentruj\u0105c jednak\u017ce na pierwszej z wymienionych opcji.<\/p>\n\n\n\n
Do najcz\u0119\u015bciej poruszanych przez j\u0119zykoznawc\u00f3w kwestii eksplikowanych materia\u0142em literackim nale\u017c\u0105 niew\u0105tpliwie pojawiaj\u0105ce si\u0119 w procesie t\u0142umaczenia problemy leksykalne, trudno\u015bci towarzysz\u0105ce przek\u0142adowi kulturem\u00f3w, przede wszystkim nazw w\u0142asnych i reali\u00f3w, leksyki podstandardowej, \u015brodk\u00f3w stylistycznych, takich jak metafora, metonimia czy gra s\u0142owna. Te same jednostki mog\u0105 by\u0107 rozpatrywane jako komponenty tkanki j\u0119zykowej dzie\u0142a artystycznego, co ju\u017c przenosi punkt ci\u0119\u017cko\u015bci bada\u0144 z poziomu \u201esystemowo-j\u0119zykowego\u201d na tekstowy, eksponuj\u0105cy tekstotw\u00f3rcze funkcje s\u0142owa i jego uwarunkowania kontekstowe. Badania leksykalne nad tekstem literackim ciesz\u0105 si\u0119 nies\u0142abn\u0105c\u0105 popularno\u015bci\u0105 badawcz\u0105 praktycznie od momentu wyodr\u0119bnienia si\u0119 przek\u0142adoznawstwa jako samodzielnej dyscypliny naukowej. Opieraj\u0105c si\u0119 pocz\u0105tkowo na strukturalnych metodach opisu, stopniowo zacz\u0119\u0142y przyjmowa\u0107 perspektyw\u0119 kognitywn\u0105. W ostatnich dziesi\u0119cioleciach szczeg\u00f3ln\u0105 atencj\u0105 badawcz\u0105 ciesz\u0105 si\u0119 prowadzone w tym\u017ce nurcie badania nad rekonstrukcj\u0105 translatorsk\u0105 utrwalonego w tek\u015bcie artystycznym j\u0119zykowego obrazu \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n
Do bardziej z\u0142o\u017conych zada\u0144 podejmowanych przez lingwistyk\u0119 przek\u0142adu nale\u017c\u0105 pr\u00f3by uj\u0119cia przek\u0142adu w ramy teoretyczne, stworzenia modelu (teorii) przek\u0142adu tekstu artystycznego (ten aspekt obecny jest r\u00f3wnie\u017c na gruncie literaturoznawstwa). Do fundamentalnych zagadnie\u0144 stawianych zar\u00f3wno przez j\u0119zykoznawc\u00f3w, jak i literaturoznawc\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 omawianym rodzajem przek\u0142adu nale\u017cy kwestia interpretacji dzie\u0142a artystycznego, jego poliwariantywno\u015b\u0107, sie\u0107 uwik\u0142a\u0144 kulturowo-komunikacyjnych.<\/p>\n\n\n\n
W centrum bada\u0144 nad przek\u0142adem artystycznym znajduje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c osoba translatora, przez j\u0119zykoznawc\u00f3w ujmowana jako podmiot proces\u00f3w interpretacyjnych, osobowo\u015b\u0107 tw\u00f3rcza i j\u0119zykowa. Szczeg\u00f3lne zainteresowanie t\u0142umaczem obserwowane jest przede wszystkim ze strony stylistyki (tzw. stylistyka t\u0142umacza), dostarczaj\u0105cej instrumentarium umo\u017cliwiaj\u0105cego \u015bledzenie logiki decyzji translatorskich w zakresie doboru \u015brodk\u00f3w wyrazu j\u0119zykowego i psycholingwistyki, obja\u015bniaj\u0105cej mechanizmy rozumienia, oceny i podejmowania decyzji w relacji cz\u0142owiek \u2013 tekst artystyczny (Kazakova 2006: 25).<\/p>\n\n\n\n
S\u0142owa klucze<\/p>\n\n\n\n
przek\u0142ad artystyczny, przek\u0142adoznawstwo, lingwistyka przek\u0142adu, metodologia bada\u0144 przek\u0142adoznawczych<\/p>\n\n\n\n
Bibliografia<\/p>\n\n\n\n
Kazakova, T.A. (2006). Hudo\u017eestvennyj perevod. V poiskah istiny, Sankt-Peterburg.<\/p>\n\n\n\n
Bukowski, P., Heydel, M. (2009). Wsp\u00f3\u0142czesne teorie przek\u0142adu. Antologia, Krak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Lewicki, R. (2017). Zagadnienia lingwistyki przek\u0142adu, Lublin.<\/p>\n\n\n\n
Pisarkowa, K. (1998). Pragmatyka przek\u0142adu. Przypadki poetyckie, Krak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Tabakowska, E. (2001). J\u0119zykoznawstwo kognitywne a poetyka przek\u0142adu, Krak\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ewa Konefa\u0142 Uniwersytet Gda\u0144ski Tekst artystyczny i jego obcoj\u0119zyczna reprezentacja pe\u0142ni w badaniach przek\u0142adoznawczych dwojak\u0105 funkcj\u0119: jako materia\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142owy ilustruj\u0105cy…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1467"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1467"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1467\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1468,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1467\/revisions\/1468"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1467"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}