Aleksandra Janowska<\/p>\n\n\n\n
Uniwersytet \u015al\u0105ski<\/p>\n\n\n\n
Relacje z codziennego \u017cycia, a zw\u0142aszcza z podr\u00f3\u017cy z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w s\u0105 szczeg\u00f3lnie cennym \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy o dawnym postrzeganiu czasu i przestrzeni, a tym samym o wyznacznikach j\u0119zykowych tych kategorii semantycznych, wyznacznikach, kt\u00f3re podlegaj\u0105 ci\u0105g\u0142ym przeobra\u017ceniom. Zmiany te zwi\u0105zane s\u0105 z rozwojem nauki, innymi mo\u017cliwo\u015bciami mierzenia czasoprzestrzeni, ale tak\u017ce z ewolucj\u0105 sposobu my\u015blenia, jego uabstrakcyjnianiem. Wszystko to znajduje odzwierciedlenie w j\u0119zyku.<\/p>\n\n\n\n
Szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105cy pod tym wzgl\u0119dem jest wiek XVI. W tym okresie odnale\u017a\u0107 mo\u017cemy z jednej strony stare sposoby wyznaczania relacji temporalnych i lokatywnych, z drugiej, coraz wyra\u017aniejsze zastosowanie nowych technik opisu.<\/p>\n\n\n\n
Proponowany temat jest bardzo szeroki, z pewno\u015bci\u0105 wymaga dog\u0142\u0119bnych diachronicznych bada\u0144 lingwistycznych, kt\u00f3rych wbrew pozorom brak do tej pory (istniej\u0105 natomiast ciekawe opracowania historyczne). W swoim referacie zamierzam skupi\u0107 uwag\u0119 z konieczno\u015bci jedynie na kilku na wybranych przyk\u0142adach (por. wyra\u017cenia typu po prawej r\u0119ce domu, na strzelenie z \u0142uka (chodzi o odleg\u0142o\u015b\u0107), w p\u00f3\u0142 dopo\u0142udnie, trzy godziny przed wieczorem, p\u00f3\u0142torej godziny przed zachodem s\u0142o\u0144ca), ukazuj\u0105cych specyfik\u0119 tej epoki w por\u00f3wnaniu z naszymi czasami. Zwr\u00f3c\u0119 te\u017c uwag\u0119 na pozorne podobie\u0144stwa do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, por. np. leksem godzina o nieco innej semantyce ni\u017c obecnie. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce t\u0119 \u201epozorno\u015b\u0107\u201d niestety nie zawsze akcentuj\u0105 opracowania leksykograficzne, co utrudnia pe\u0142ne zrozumienie dawnych tekst\u00f3w. W tym kontek\u015bcie powraca nie\u0142atwe pytanie o istot\u0119 definiowania znacze\u0144 leksem\u00f3w w s\u0142ownikach historycznych.<\/p>\n\n\n\n
W przeprowadzonej analizie uwzgl\u0119dni\u0142am pami\u0119tniki maj\u0105ce charakter zar\u00f3wno diariuszy wypraw wojennych, jak i opis\u00f3w peregrynacji czy innych podr\u00f3\u017cy po \u015bwiecie (np. dzie\u0142a Radziwi\u0142\u0142a Sierotki, \u0141ukasza Dzia\u0142y\u0144skiego, Jana Gory\u0144skiego, Anzelma Polaka). Zebrany przeze mnie materia\u0142 jest na tyle r\u00f3\u017cnorodny, i\u017c pozwala na pewne uog\u00f3lnienia, dotycz\u0105ce XVI wieku. Pozwala r\u00f3wnie\u017c ukaza\u0107, i\u017c wiek ten nie jest jednolity, je\u015bli chodzi o wskazywanie interesuj\u0105cych nas warto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Proponowane przeze mnie analizy b\u0119d\u0105 mia\u0142y te\u017c na celu udowodnienie, jak wa\u017cne w niekt\u00f3rych typach bada\u0144 j\u0119zyka jest si\u0119gni\u0119cie po odpowiednio dobrane teksty literackie.<\/p>\n\n\n\n
S\u0142owa klucze<\/p>\n\n\n\n
Historia j\u0119zyka polskiego; czas, przestrze\u0144, leksyka historyczna<\/p>\n\n\n\n
Bibliografia<\/p>\n\n\n\n
A. Janowska, Mi\u0119dzy przestrzeni\u0105 a czasem. Ewolucja temporalnych przyimk\u00f3w wt\u00f3rnych w polszczy\u017anie . Biuletyn PTJ 2015, s 255\u2013 264.<\/p>\n\n\n\n
J. Szadura, Czas jako kategoria j\u0119zykowo-kulturowa w polszczy\u017anie, Lublin 2017.<\/p>\n\n\n\n
W. Kupiszewski, Polskie s\u0142ownictwo z zakresu astronomii i miar czasu. Stan obecny, historia i zwi\u0105zki s\u0142owia\u0144skie, Warszawa 1974<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Aleksandra Janowska Uniwersytet \u015al\u0105ski Relacje z codziennego \u017cycia, a zw\u0142aszcza z podr\u00f3\u017cy z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w s\u0105 szczeg\u00f3lnie cennym \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1451"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1451"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1451\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1452,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1451\/revisions\/1452"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1451"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}