Magdalena Derwojedowa<\/p>\n\n\n\n
Uniwersytet Warszawski<\/p>\n\n\n\n
Stanis\u0142aw Lem w li\u015bcie do Michaela Kandla, swojego ameryka\u0144skiego t\u0142umacza, scharakteryzowa\u0142 Cyberiad\u0119 nast\u0119puj\u0105co: \u201eplan j\u0119zykowy, kt\u00f3ry patronuje wi\u0119kszo\u015bci opowiada\u0144 w Cyberiadzie, jest to Pasek, przepuszczony przez Sienkiewicza i wy\u015bmiany przez Gombrowicza. To jest tedy pewien okres historii j\u0119zyka, kt\u00f3ry znalaz\u0142 wstrz\u0105saj\u0105co znakomit\u0105 pomnikow\u0105 repetycj\u0119 w utworach Sienkiewicza \u2014 w Trylogii; Sienkiewicz zrobi\u0142 bowiem rzecz wprost nies\u0142ychan\u0105 \u2014 zrobi\u0142 mianowicie to, \u017ce jego j\u0119zyk (Trylogii) wszyscy wykszta\u0142ceni Polacy (z wyj\u0105tkiem nieistotnej garstki j\u0119zykoznawc\u00f3w) odruchowo maj\u0105 za \u201ebardziej autentycznie\u201d odpowiadaj\u0105cy drugiej po\u0142owie XVII wieku ani\u017celi j\u0119zyk \u017ar\u00f3de\u0142 \u00f3wczesnych\u201d (8 maja 1982 r. [w:] S\u0142awa i fortuna. Listy do Michaela Kandla, Krak\u00f3w: Wydawnictwo Literackie 2013).<\/p>\n\n\n\n
Stwierdzenie to bliskie jest wra\u017ceniu czytelnika Cyberiady, \u017ce obcuje z blisko znan\u0105 stylizacj\u0105 historyczn\u0105. Potwierdzaj\u0105 je te\u017c proste testy stylometryczne \u2013 bli\u017cej Cyberiadzie do Sienkiewicza ni\u017c do Paska, ko\u0142o kt\u00f3rego usadowi\u0142 si\u0119 Trans-Atlantyk.<\/p>\n\n\n\n
Korzystaj\u0105c z metod stylometrii, w referacie przedstawi\u0119, jakie strukturalne i leksykalne czynniki dzie\u0142 Gombrowicza i Lema pozwalaj\u0105 je uzna\u0107 za pastisz stylu, o kt\u00f3ryianm pisze Lem. Klasyczne badania stylu koncentrowa\u0142y si\u0119 na testach leksykalnych jednostek znacz\u0105cych, uzupe\u0142niaj\u0105c je analiz\u0105 d\u0142ugo\u015bci ci\u0105g\u00f3w poszczeg\u00f3lnych poziom\u00f3w (Guiraud 1960; Sambor 1972, Somers i Tweedie 2003); metody stylometrii komputerowej polegaj\u0105 w znacznym stopniu na jednostkach funkcyjnych ze wzgl\u0119du na ich najwy\u017csz\u0105 frekwencj\u0119 w tekstach (Burrows 2002). Charakteryzuj\u0105 one tekst pod wzgl\u0119dem ma\u0142o u\u015bwiadamianych i niezale\u017cnych od tematu dzie\u0142a cech, takich jak sp\u00f3jniki wprowadzaj\u0105ce struktury podrz\u0119dne, charakterystyczne wyra\u017cenia przyimkowe, cz\u0119stsze u\u017cycie jednego z wyra\u017ce\u0144 wariantywnych. W wyst\u0105pieniu najpierw om\u00f3wi\u0119 wykorzystane analizy stylometryczne, kt\u00f3re bazuj\u0105 na tekstach nieujednoznacznianych i dane uzyskane z analiz korpusowych wykorzystuj\u0105cych znakowanie morfologiczne. W analizie uwzgl\u0119dniam tak\u017ce sk\u0142adniowe w\u0142asno\u015bci badanych tekst\u00f3w, np. g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 struktur sk\u0142adniowych, przeci\u0119tn\u0105 liczb\u0119 sk\u0142adnik\u00f3w, proporcj\u0119 konstrukcji podrz\u0119dnych do wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych, nominalnych do werbalnych, aktywnych do pasywnych. Nast\u0119pnie dok\u0142adniejszemu ogl\u0105dowi poddane zostan\u0105 archaizmy leksykalne w tekstach pastisz\u00f3w. Zebrane dane wska\u017c\u0105, jakie \u015brodki j\u0119zykowe mog\u0105 by\u0107 brane pod uwag\u0119 jako wyznaczniki wspominanego przez Lema stylu, por\u00f3wnanie pastisz\u00f3w \u2014 mo\u017cliwe strategie wykorzystania tych \u015brodk\u00f3w, por\u00f3wnanie z innymi dzie\u0142ami ka\u017cdego z autor\u00f3w \u2014 odr\u0119bno\u015b\u0107 stylizacji od sygna\u0142u autorskiego.<\/p>\n\n\n\n
S\u0142owa klucze<\/p>\n\n\n\n
stylometria, statystyka j\u0119zykoznawcza, analiza korpusowa<\/p>\n\n\n\n
Bibliografia<\/p>\n\n\n\n
Burrows, J. (1989). \u2018An Ocean Where Each Kind…\u2019: Statistical Analysis and some Major Determinants of Literary Style. \u201eComputers and the Humanities\u201d 23\/4-5, s. 309-321.<\/p>\n\n\n\n
Guiraud, P. (1960). Zagadnienia i metody statystyki j\u0119zykoznawczej. Warszawa: Pa\u0144stwowe Wydawnictwo Naukowe, przek\u0142. M. Kniagininowa<\/p>\n\n\n\n
Moretti, F. (2013) Distant Reading, London: Verso.<\/p>\n\n\n\n
Sambor J. (1972). S\u0142owa i liczby. Zagadnienia j\u0119zykoznawstwa statystycznego. Wroc\u0142aw: Ossolineum.<\/p>\n\n\n\n
Somers, H. i Tweedie, F. (2003). Autorship Attribution and Pastiche. \u201eComputers and the Humanities\u201d 37\/4, s. 407-429.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Magdalena Derwojedowa Uniwersytet Warszawski Stanis\u0142aw Lem w li\u015bcie do Michaela Kandla, swojego ameryka\u0144skiego t\u0142umacza, scharakteryzowa\u0142 Cyberiad\u0119 nast\u0119puj\u0105co: \u201eplan j\u0119zykowy, kt\u00f3ry…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1422"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1422"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1422\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1602,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1422\/revisions\/1602"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1422"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}