El\u017cbieta Chrzanowska-Kluczewska<\/p>\n\n\n\n
Uniwersytet Jagiello\u0144ski<\/p>\n\n\n\n
Podstawy analizy tekstu literackiego dla wsp\u00f3\u0142czesnej brytyjskiej lingwistyki literackiej (obejmuj\u0105cej obecnie semantyk\u0119 literack\u0105, stylistyk\u0119 j\u0119zykoznawcz\u0105 i poetyk\u0119 kognitywn\u0105) nakre\u015blili w klasycznych ju\u017c dzi\u015b pozycjach Geoffrey Leech i Mick Short( Style in Fiction, 1981\/2007) oraz sam G. Leech (Language in Literature. Style and Foregrounding, 2008). Ta druga pozycja uznaje za podstawowy cel stylistyki j\u0119zykoznawczej obiektywny, nieukierunkowany aksjologicznie opis tekstu literackiego, natomiast pierwsza z nich podaje list\u0119 j\u0119zykowych i stylistycznych kategorii, kt\u00f3re mo\u017cna bada\u0107 w tek\u015bcie literackim w r\u00f3\u017cnym stopniu uszczeg\u00f3\u0142owienia. S\u0105 to: 1) kategorie leksykalne, a wi\u0119c spos\u00f3b w jaki tw\u00f3rca danego tekstu tworzy jego s\u0142ownik (dob\u00f3r i frekwencja cz\u0119\u015bci mowy, konstrukcja morfologiczna wyraz\u00f3w, u\u017cycie idiom\u00f3w i kolokacji, u\u017cycie r\u00f3\u017cnych rejestr\u00f3w i dialekt\u00f3w, funkcja referencyjna a emotywna s\u0142ownictwa itp.); 2) kategorie gramatyczne (struktura fraz i zda\u0144, struktury syntaktyczne niekanoniczne\/zdewiowane, defamiliaryzacja, foregrounding); 3) figuracja na wszystkich poziomach opisu j\u0119zykowego (figury fonetyczne, figury syntaktyczne i schematy powt\u00f3rze\u0144, tropy, figury graficzne); 4) sp\u00f3jno\u015b\u0107 (kohezja i koherencja) oraz relewancja kontekstualna. List\u0119 t\u0119 poszerzy\u0142a poetyka kognitywna o zagadnienia kreacji \u015bwiata tekstu i rezonans emotywny (Stockwell 2020).<\/p>\n\n\n\n
Opr\u00f3cz programowego unikania ocen zdecydowanie warto\u015bciuj\u0105cych estetycznie dany utw\u00f3r, drug\u0105 podstawow\u0105 cech\u0105 bada\u0144 j\u0119zykoznawczych nad tekstem artystycznym pozostaje minimalizacja danych autobiograficznych i anegdotycznych o autorkach\/autorach tych\u017ce tekst\u00f3w, poza informacjami niezb\u0119dnymi do osadzenia utworu w czasie i konwencji gatunkowej. I to w\u0142a\u015bnie ten obiektywizm (cz\u0119sto pejoratywnie okre\u015blany jako \u2018formalizm\u2019) w opisie j\u0119zykoznawczym tekstu o walorach estetycznych by\u0142 i nadal pozostaje metodologiczn\u0105 przeszkod\u0105 w porozumieniu si\u0119 z krytykami literatury. Jednak wsp\u00f3\u0142czesne osi\u0105gni\u0119cia neuroestetyki, stosowane w analizie tekst\u00f3w literackich, wydaj\u0105 si\u0119 stwarza\u0107 pewn\u0105 po\u015bredni\u0105 platform\u0119 pomi\u0119dzy obiektywizmem opisu j\u0119zykoznawcy, a subiektywnym warto\u015bciowaniem krytycznoliterackim. W moim wyst\u0105pieniu pragn\u0119 przybli\u017cy\u0107 najciekawsze pomys\u0142y dotycz\u0105ce recepcji tekstu literackiego w uj\u0119ciu ameryka\u0144skiego teoretyka literatury i fenomenologa Paula B. Armstronga, wy\u0142o\u017cone w dwu jego studiach z dziedziny neuroestetyki (How Literature Plays with the Brain, 2013; Stories and the Brain, 2020). Szczeg\u00f3lnie ciekawy jest opis operacji kognitywnych m\u00f3zgu, kt\u00f3ry odpowiada gr\u0105\/zabaw\u0105 na estetyk\u0119 tekstu werbalnego opart\u0105 na antytezie harmonii i dysonansu poznawczego, na podobie\u0144stwo z tekstem muzycznym. Armstrong nie stroni od krytyki zar\u00f3wno j\u0119zykoznawstwa strukturalistycznego jak i pewnych metod narratologii kognitywnej i to w\u0142a\u015bnie na podstawie zarzutu o zbytni\u0105 sztywno\u015b\u0107 opisu (z kt\u00f3r\u0105 to krytyk\u0105 j\u0119zykoznawca mo\u017ce polemizowa\u0107), opowiadaj\u0105c si\u0119 za podej\u015bciem bli\u017cszym fenomenologii w stylu Romana Ingardena czy Wolfganga Isera. Jednak\u017ce jego opis narracji czy figuracji w tek\u015bcie literackim dzi\u0119ki oparciu si\u0119 na badaniach w obszarze neurobiologii jest niew\u0105tpliwie bardziej obiektywny z naukowego punktu widzenia ni\u017c tradycyjna krytyka literacka.<\/p>\n\n\n\n
S\u0142owa klucze<\/p>\n\n\n\n
semantyka literacka, neuroestetyka, harmonia vs. dysonans kognitywny<\/p>\n\n\n\n
Bibliografia<\/p>\n\n\n\n
Armstrong, P. B. 2013. How Literature Plays with the Brain. The Neuroscience of Reading and Art. Baltimore: The Johns Hopkins University Press.<\/p>\n\n\n\n
Armstrong, P. B. 2020. Stories and the Brain. The Neuroscience of Narrative. Baltimore: Johns Hopkins University Press.<\/p>\n\n\n\n
Leech, G. 2008. Language in Literature. Style and Foregrounding. Harlow, UK: Pearson Longman.<\/p>\n\n\n\n
Leech, G. and M. Short. 1981\/2007 2nd ed. Style in Fiction. A Linguistic Introduction to English Fictional Prose. Harlow, UK: Pearson Longman.<\/p>\n\n\n\n
Stockwell, P. 2001\/2020. 2nd ed. Cognitive Poetics. An Introduction. London, New York: Routledge.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
El\u017cbieta Chrzanowska-Kluczewska Uniwersytet Jagiello\u0144ski Podstawy analizy tekstu literackiego dla wsp\u00f3\u0142czesnej brytyjskiej lingwistyki literackiej (obejmuj\u0105cej obecnie semantyk\u0119 literack\u0105, stylistyk\u0119 j\u0119zykoznawcz\u0105 i…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1418"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1418"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1418\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1419,"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1418\/revisions\/1419"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ptj-warszawa2022.uksw.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1418"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}